Η δοσολογία των φαρμάκων στα παιδιά

Η ρύθμιση των δόσεων στα παιδιά

Η θεραπευτική και τοξική απάντηση των παιδιών στα φάρμακα διαφέρει σημαντικά από εκείνη των ενηλίκων. Αυτό σημαίνει ότι δεν πρέπει να θεωρούνται μικροί ενήλικες όταν συνταγογραφούνται φάρμακα και η δόση πρέπει να ελέγχεται προσεκτικά για κάθε φάρμακο.

Τα παιδιά διαφέρουν από τους ενήλικες σε :

1.  Σύσταση του σώματος

2.   Αποβολή φαρμάκων. Τις πρώτες εβδομάδες είναι μειωμένος ο μεταβολισμός των φαρμάκων στο ήπαρ αν και μετά λόγω του σχετικά μεγάλου μεγέθους του ήπατος του παιδιού, αυξάνει ο ρυθμός διάσπασης σε σχέση με τον ενήλικα. Αυτό εξισορροπείται στην ενηλικίωση.

Η αποβολή από τα νεφρά μειώνεται επίσης τις πρώτες εβδομάδες, αλλά φθάνει στα φυσιολογικά επίπεδα σε έξι εβδομάδες. Αυτό σημαίνει ότι εκτός από τις πρώτες εβδομάδες, οι δόσεις που σχετίζονται με το βάρος στα περισσότερα φάρμακα είναι υψηλότερες στα παιδιά παρά στους ενήλικες.

Η ακριβής δοσολογία ενός φαρμάκου είναι ιδιαίτερα σημαντική στην Παιδιατρική καθώς αυτή θα πρέπει να προσαρμοστεί τόσο με την ηλικία όσο και το σωματικό βάρος του παιδιού για να εξασφαλιστεί η καλύτερη κλινική αποτελεσματικότητα αλλά και η ελαχιστοποίηση των όποιων παρενεργειών. Στην παιδιατρική οι δόσεις δεν είναι σταθερές. Ρυθμίζονται ανάλογα με το βάρος, την ηλικία, το ύψος (επιφάνεια του σώματος) και την κατάσταση της υγείας του παιδιού. Ο αριθμός των δόσεων συνδυάζεται με την φαρμακοκινητική και τη φαρμακοδυναμική στην δεδομένη ηλικία. Άλλα παιδιά απαντούν στα φάρμακα σαν ενήλικες και σε άλλα μπορεί να υπάρξουν διαφορές. 

Η ημερήσια δόση του φαρμάκου υπολογίζεται:

·      με το βάρος του σώματος

·      με την επιφάνεια του σώματος

·      με το συνδυασμό και των δύο αυτών παραμέτρων

και εκφράζεται σε mg/Kg βάρους ή σε mg/m² επιφάνειας σώματος.

Για τον υπολογισμό της παιδικής δόσης με βάση το βάρος του παιδιού μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο κανόνας του Clark, στον οποίο σαν μέσο βάρος του ενήλικα λαμβάνονται τα 70 Kg:

Παιδική δόση = (βάρος παιδιού) Χ (δόση ενήλικα)

(μέσο βάρος ενήλικα)

Περισσότερο ακριβής τρόπος για τον υπολογισμό των παιδικών δόσεων είναι αυτός που στηρίζεται στην επιφάνεια του σώματος. Η παιδική δόση υπολογίζεται από την σχέση:

Παιδική δόση = (επιφάνεια σώματος παιδιού (m²) Χ (δόση ενήλικα)

(μέση επιφάνεια σώματος ενήλικα)

Η επιφάνεια του παιδικού σώματος μπορεί να υπολογισθεί από νομόγραμμα που συνδέει την επιφάνεια σώματος με το ύψος και το βάρος του παιδιού, τα οποία μπορούν να μετρηθούν εύκολα. Η μέση επιφάνεια του σώματος ενήλικα θεωρείται ότι είναι περίπου 1.73 m².

Επιπλέον, δύο εμπειρικές εξισώσεις με τις οποίες υπολογίζεται η δόση με βάση την ηλικία του παιδιού είναι:

Ο κανόνας του Young: Παιδική δόση = [ηλικία παιδιού (έτη)] Χ (δόση ενήλικα)

                                   (ηλικία + 12)

Και ο κανόνας του Cowling:

Παιδική δόση = [ηλικία παιδιού (έτη) στα επόμενα γενέθλια] Χ (δόση ενήλικα)

24

Για φάρμακα με μεγάλα περιθώρια μεταξύ θεραπευτικής και τοξικής δόσης για τον υπολογισμό των δόσεων στα παιδιά μπορεί να χρησιμοποιηθεί και η ποσοστιαία δόση ενηλίκου με βάση τον παρακάτω πίνακα :

Ηλικία	Βάρος σώματος (Kg)	Ύψος (cm)	Επιφάνεια σώματος (m2)	Ποσοστό Δόσης Ενηλίκου
1 έτους	10	76	0.47	25
3 ετών	14	94	0.62	33
5 ετών	19	108	0.73	40
7 ετών	24	120	0.88	50
12 ετών	37	148	1.25	75
Άνδρες	68	173	1.80	100
Γυναίκες	56	163	1.60	100

Σε παχύσαρκα παιδιά, ο υπολογισμός της δόσης γίνεται με βάση το ιδανικό βάρος για την ηλικία και το φύλλο του αρρώστου, όπως αυτό απεικονίζεται στις καμπύλες ανάπτυξης και όχι με το πραγματικό βάρος που οδηγεί σε μεγαλύτερες δόσεις.

Στη συνταγή για παιδιά αναγράφονται η ηλικία και το βάρος του παιδιού, η δόση, η συχνότητα και η οδός χορήγησης του φαρμάκου καθώς και η διάρκεια της θεραπευτικής αγωγής.

Επιλέγονται φάρμακα που έχουν χρησιμοποιηθεί και αξιολογηθεί στους ενήλικες. Αποφεύγονται οι συνδυασμοί φαρμάκων, η πολυφαρμακία και τα σύνθετα ιδιοσκευάσματα. Επίσης αποφεύγονται τα φάρμακα που έχουν αποδεδειγμένα προκαλέσει αλλεργική αντίδραση. Ελέγχεται η φυσιολογική πεπτική, ηπατική και νεφρική λειτουργία του παιδιού και σε περίπτωση ανεπάρκειας τροποποιείται ανάλογα η συνταγή και εξατομικεύεται η δόση. Τα μικρά παιδιά καταπίνουν δύσκολα τα δισκία γι’ αυτό προτιμώνται τα διαλύματα. Δεν πρέπει να χορηγούνται με το γάλα γιατί μπορεί να επιδράσει στην απορρόφηση του φαρμάκου.

Η λεπτομερής ενημέρωση των γονέων παίζει σημαντικό ρόλο στη σωστή χορήγηση του φαρμάκου και των δόσεών του. 

Η ενημέρωση πρέπει να αφορά :

• Τη δόση, τον τρόπο, τη συχνότητα και την διάρκεια λήψης του φαρμάκου
• Τις πιθανότητες, το είδος και την αντιμετώπιση των ανεπιθύμητων παρενεργειών
• Τη δυνατότητα λήψης και άλλων φαρμάκων στη διάρκεια της θεραπείας
• Την ανάγκη ασφάλισης των φαρμάκων σε χώρους που δεν μπορεί να φθάσει το παιδί για την πρόληψη δηλητηριάσεων
• Ενημέρωση για το τηλέφωνο του κέντρου δηλητηριάσεων σε περίπτωση ανάγκης.

Ένα συχνό λάθος των γονέων όταν χορηγούν στα παιδιά τους υγρές φαρμακευτικές μορφές, όπως σιρόπια και εναιωρήματα, είναι ότι χρησιμοποιούν κοινά κουτάλια κουζίνας, τα οποία ποικίλουν σημαντικά σε όγκο. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα είτε να υπερδοσολογούν αυξάνοντας τον κίνδυνο παρενεργειών είτε να υποδοσολογούν μειώνοντας την αποτελεσματικότητα του φαρμάκου. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα μελέτης του Ινστιτούτου Βιοϊατρικών Επιστημών που έγινε στη Αττική, εξετάζοντας 71 διαφορετικά μικρά κουτάλια που συλλέχθηκαν από 25 νοικοκυριά βρέθηκαν να έχουν όγκο από 2,5 έως 7,3 ml. Οι γονείς προκειμένου να αποφύγουν δοσολογικά σφάλματα θα πρέπει να χορηγούν στα παιδιά, για όλο το φάσμα των ηλικιών από μηνών έως 12 ετών, σιρόπια και εναιωρήματα με την κατάλληλη, ειδικά σχεδιασμένη δοσομετρική σύριγγα σε ml, που συμπεριλαμβάνεται στην συσκευασία των φαρμάκων με την οποία εξασφαλίζεται η ακρίβεια και η σωστή δόση, αποφεύγοντας οδυνηρά δοσολογικά σφάλματα.

Πηγή: Συνταγολόγια-Νομοθεσία-Βιβλία Φαρμακείου ΕΠΑΛ Βοηθών Φαρμακείου