Αποστείρωση με ακτινοβολία

Οι ακτινοβολίες δρουν βλαπτικά στα μικρόβια με δύο τρόπους:

    1. Προκαλούν χημικές μεταβολές στο πρωτόπλασμα των μικροβίων, οι οποίες είναι θανατηφόρες και

     2. Δημιουργούν θανατηφόρες μεταλλάξεις

 

Οι ακτινοβολίες που χρησιμοποιούνται είναι:

A.      η υπεριώδης

B.      η ιονίζουσα

 

A.      ΥΠΕΡΙΩΔΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

Οι υπεριώδεις ακτινοβολίες καταστρέφουν τα μικρόβια, αλλά όχι και τους σπόρους τους.

ü  Η άριστη δράση εμφανίζεται σε μήκος κύματος 260 nm,

ü  καθώς τότε απορροφάται η μέγιστη ποσότητα ακτινοβολίας από τις βάσεις του πυρηνικού οξέος του μικροβίου προκαλώντας καταστροφή ή θανατηφόρες μεταλλάξεις.

Προκειμένου να επιτευχθεί στην πράξη ισχυρή υπεριώδης ακτινοβολία, χρησιμοποιούνται λαμπτήρες από ατμό υδραργύρου, που χρησιμοποιούνται για:

§  την αποστείρωση επιφανειών

§  δωματίων και χώρων ή και

§  αποστείρωση νερού εάν χρησιμοποιηθούν ειδικές συσκευές.

Ακόμα και το ηλιακό φως έχει μικροβιοκτόνες ιδιότητες καθώς περιέχει στο φάσμα του υπεριώδεις ακτίνες.

Η μέθοδος δεν προσφέρεται για την αποστείρωση αντικειμένων με σχετικό πάχος, καθώς η διεισδυτική ικανότητα είναι περιορισμένη.

Ακόμα υπάρχουν και μικρές ειδικές συσκευές υπεριωδών ακτινών που χρησιμοποιούνται:

Ø  είτε για γρήγορη αποστείρωση 5-10 λεπτών

Ø  είτε για την διατήρηση της αποστείρωσης υλικού που έχει αποστειρωθεί με άλλο τρόπο

Β.      IOΝΙΖΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

Έχει μεγαλύτερη διεισδυτικότητα και αποτελεσματικότερη δράση από την υπεριώδη ακτινοβολία, καθώς καταστρέφει γρήγορα τα σπόρια των μικροβίων.

Γενικά η ανθεκτικότητα των ιών στην ιονίζουσα ακτινοβολία είναι αντίστροφη του μεγέθους τους.

Η δράση της ιονίζουσας ακτινοβολίας μπορεί να είναι:

ü  είτε άμεση με πρόκληση ιονισμού του DNA του μικροβίου,

ü  είτε έμμεση με ιονισμό του νερού το οποίο στην συνέχεια επιδρά στο DNA.

 

Εφαρμογή

Η εφαρμογή της μεθόδου περιορίζεται στο εργαστήριο καθώς είναι εξαιρετικά επικίνδυνη για τον άνθρωπο και οι ποσότητες που χρησιμοποιούνται ακόμα και για την καταστροφή απλών μικροβίων είναι κατά πολύ μεγαλύτερες των χαμηλότερων ορίων επικινδυνότητας για τον ανθρώπινο οργανισμό.

Στην πράξη αποστείρωση με ακτινοβολία δεν εφαρμόζεται στα Νοσοκομεία.

Η χρήση της περιορίζεται στις βιομηχανίες που κατασκευάζουν τα ιατρικά είδη, και γίνεται σε ειδικούς σταθμούς ραδιενέργειας με πολύπλοκες εγκαταστάσεις και προφυλάξεις χώρου και προσωπικού.

Οι βιομηχανίες στέλνουν τα έτοιμα πακεταρισμένα κουτιά των υλικών τους εκεί για αποστείρωση.

Επειδή η ακτινοβολία χρειάζεται χρόνο να εισχωρήσει στα υλικά, τα αντικείμενα μένουν πολλές ώρες εκτεθειμένα σ’ αυτήν, ακόμη και 24ωρα, η δε ποσότητά της είναι μα αυστηρά καθορισμένη τεχνική.

Σε αυτές ανήκουν οι ακτίνες Χ, οι καθοδικές ακτίνες και οι ακτινοβολίες ραδίου. Σήμερα χρησιμοποιούνται ακτίνες γ, από ακτινοβολία Κοβαλτίου 60, για την αποστείρωση διαφόρων ιατρικών ειδών, όπως συρίγγων, βελόνων, καθετήρων, χειρουργικών ραμμάτων, χειρουργικών γαντιών και άλλων ειδών που κατασκευάζονται από πλαστική ύλη και σελοφάν.

Πηγή: eef.edu.gr, eclass.upatras.gr